Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Velike priče

Istorija

"Čovečanstvo je nastalo na putu, a pomeranje granica postala je opsesija zapadnog čoveka"

Sposobnost ljudskog roda da preseli svoje zajednice, da pronađe zemlje i vode dovoljno pogodne da na njima nastavi razvoj brži i uspešniji nego ranije, učinili su čoveka vladarem sveta
Piše istoričar dr Čedomir Antić
Datum: 14/12/2018

"Čovečanstvo je nastalo na putu, a pomeranje granica postala je opsesija zapadnog čoveka"

Foto: Profimedia

Antropolozi našeg vremena veruju da je razumna vrsta čovekolikih primata nastala na jugu današnje Afrike. S vremenom, promene nastale krajem poslednjeg ledenog doba navele su deo njih da pokušaju da pređu novonastalu najveću pustinju sveta - Saharu i nasele se na tada već gostoljubivim prostorima Bliskog i Srednjeg istoka i dalje na sever, zapad i istok. Pretpostavlja se da je prvi talas seobe zbrisan od bolesti, teških uslova života i divljih zveri. Tek sledeća grupa, veruje se da je reč o nekoliko stotina porodica, uspešno se preselila preko zemljouza koji je tada spajao Rog Afrike sa Arabijskim poluostrvom. Oni su, prema ovoj teoriji, preci stanovništva četiri kontinenta. Njihovi mnogobrojni saplemenici koji su ostali preci su možda 1,5-2 odsto ukupne populacije sveta koja živi u državama Bocvani, Zimbabveu, Namibiji, Mozambiku, Južnoafričkoj Republici...

Jedna od najvećih teškoća sa kojom se oduvek suočavala civilizacija bila je izolovanost i ekskluzivnost. Rane civilizacije moguće je pratiti po seobama koje su im davale podstrek. Hiksi su srušili Srednje egipatsko carstvo, izazvali reakciju i obnovu. Narodi sa mora svojom najezdom uticali su na stvaranje klasičnog Levanta. Drevne seobe Hebreja u potrazi za Obećanom zeljom postale su paradigma verskog traganja...

Ljudske zajednice selile su se pod pritiskom neprijatelja, usled klimatskih promena, ali i relativne prenaseljenosti. Od vremena kamenog doba isprva grupe a zatim i čitavi narodi zapljuskivali su naseljene delove Evrope i Azije. Grci su nastali sukcesivnim seobama Ahajaca, pa Dorana... Antički svet pritiskali su sa severa Skiti, odnosno Kelti. Još pre nove ere započela je gradnja velikog zida u Kini koji je carstvo trebalo da zaštiti od upada Huna i kasnije Mongola. Rimsko carstvo se od Huna i germanskih naroda branilo sistemom tvrđava - Limesa na Rajni i Dunavu. Beograd je bio jedna od čvorišnih tačaka tog sistema, sedište dveju legija. Koliko god velike seobe delovale kao od verskih otaca najavljena propast sveta, dolazak germanskih i kasnije slovenskih i ugro-finskih naroda omogućio je puno naseljavanje unutrašnjosti Evrope i postavio temelje njene kulturne raznorodnosti koja je bila pretpostavka njene buduće ekspanzije.

Uprkos ratovima i epidemijama Evropa je i sama s vremenom postala prenaseljena. Talasi naseljenika uglavnom iz Španije i Portugala učinile su da 2/3 stanovnika Južne i Srednje Amerike danas budu iberijskog porekla. Severna Amerika je od engleske kolonije u koju su isprva odlazili verski disidenti i francuske enklave na ušću reke Svetog Lorensa postala pribežište za evropske naseljenike - ekonomske migrante, izbeglice iz ratova, ideološke protivnike... Tokom 19. i 20. veka naselili su je milioni evropskih i azijskih izbeglica, a u 18. i 19. veku i afričkih robova koji su konačno oslobođeni i emancipovani. Slični procesi, manjeg obima, dogodili su se u Australiji i Okeaniji. Najmanji kontinent su Englezi tokom 18. i 19. veka naseljavali robijašima u surovom procesu progonstva koji je konačno utemeljio novu naciju.

Na Dalekom istoku bilo je drugačije. Ogromno stanovništvo Kine u srednjem veku lako je asimilovalo Mongole koji su osvojili carstvo u 13. veku ali je njihova dinastija pala već u sledećem stoleću; te Mandžurce koji su uspostavili poslednju dinastiju carske Kine. Sami Kinezi nisu bili zainteresovani za trajno iseljavanje. Naselili su delove Indokine, okolna ostrva i ništa više... Kineska dijaspora našla se u 19. veku u Sjedinjenim Državama gde je smesta pružila veliki doprinos gradnji železnice. Sa Indijom je bilo drugačije: uticaj došljaka sa severa i istoka - Maurijaca, Arijevaca, muslimanskih naroda bio je veći i trajniji... Muslimanski Moguli vekovima su vladali čitavom Indijom. Stotinu hiljada doseljenih Engleza podjarmilo je Indiju i njome vladalo skoro dva stoleća...

Američki istoričari postavili su hipotezu da je tajna uspeha SAD između ostalog i u duhu naseljenika. Onih koji su tokom jednog stoleća naseljavali puste ili retko naseljene krajeve kontinenta. Bili su to smeli naseljenici, pioniri sa granice - tvorci "američkog duha". Do našeg vremena pomeranje granica postalo je američka ali i opsesija zapadnog čoveka.

Razvoj saobraćaja i rast standarda omogućili su nove vrste migracija. Modernizacija zemalja Istočne Evrope, a posebno Afrike, Azije i Južne Amerike podstakla je obrazovanje njihovih elita u inostranstvu. Uspeh Kraljevine Srbije početkom 20. veka omogućilo je i ranije školovanje više od 1.300 naučnika, činovnika, oficira i sveštenika u inostranstvu. Država je za njihovo studiranje izdvajala više novca nego za Narodnu skupštinu. Mali broj stipendista i drugih koji su se školovali u metropolama razvijenih evropskih država odlučio je da se ne vrati u Srbiju. Srbiji je trebalo 60 godina da školuje toliko studenata. Aristokratska elita Vlaške i Moldavije je u inostranstvu, uglavnom u Francuskoj, 1848. školovala čak 5.000 studenata.

Srpski narod istorijski je poznat kao narod putnika. Poznati srpski mitropolit i prvi vojvoda srpske vojske nosili su čak i to prezime. Ipak, za razliku od pomorskih naroda, kolonizatora dalekih kontinenata, Srbi su putovali najviše po pravoslavnom svetu. Pre svega širom Balkana i Srednje Evrope progonjeni i pozivani od velikih carstava... Velike seobe iz 16. i posebno 17. veka rasule su Srbe u dva carstva. U 18. veku hiljade Srba odselile su se u Rusiju, gde su u današnjoj Ukrajini osnovane vojne oblasti pod imenom Slavjanoserbija i Novaja Serbija čija je svrha bila da umire kozačko Zaporožje.

Ljudske zajednice selile su se pod pritiskom neprijatelja, usled klimatskih promena, ali i relativne prenaseljenosti


Začudo, Srbi su se selili uglavnom u okvirima svojih porobljenih srednjovekovnih zemalja... Raspršeni usled osmanskih osvajanja oni su posle umirivanja velikog sukoba carstava na evropskom istoku počeli da se vraćaju u oblasti središta i nekadašnjeg severa srpskih zemalja, u šume i plodne doline opustošenih Pomoravlja, Posavine i Podunavlja. Tokom 19. veka Srbija je imala najviši indeks naseljavanja u Evropi, prvi posle Sjedinjenih Država. Srpske seobe su nastavljenje i tokom jugoslovenskog razdoblja, posebno u vreme komunizma. Ratovi ali i mirna konfederalizacija socijalističke federacije doveli su do toga da u Republici Srbiji posle sedamdeset godina žive tri četvrtine, umesto ranije jedna trećina balkanskih Srba. Dok su pre kraja pedesetih godina 20. veka u inostranstvu, pre svega u Sjedinjenim Državama, živeli gotovo isključivo Srbi iz siromašnih krajeva Austrougarske (Like, Dalmacije i Hercegovine) i Crne Gore, od šezdesetih su širom Evrope i u SAD pošle stotine hiljada visokokvalifikovanih radnika ili u mnogo većem broju nekvalifikovanog viška radne snage. Ratovi - Drugi svetski, posleratna kolonizacija i posebno građanski ratovi pokrenuli su takođe stotine hiljada Srba. Srpski narod u Hrvatskoj i na Kosovu i Metohiji je od 35 odnosno 25 odsto postao neznatna manjina od 5%, odnosno 3,5% ukupnog stanovništva.

Čitava Evropa doživela je tokom prethodna tri stoleća nacionalnu homogenizaciju. Nekadašnje multietničke komune, istočnjačke čaršije, čitavi krajevi drugog jezika i vere... nestali su u verskim ratovima, procesu stvaranja nacionalne države, Holokaustu. U Nemačkoj je pre stotinu godina 7% stanovništva imalo nenemački maternji jezik. U Solunu i velikom broju rumunskih gradova Jevreji su činili većinu. Velški jezik zamalo nije nestao tokom godina obespravljenosti.

 

Uprkos ratovima i epidemijama Evropa je i sama s vremenom postala prenaseljena. Talasi naseljenika uglavnom iz Španije i Portugala učinile su da 2/3 stanovnika Južne i Srednje Amerike danas budu iberijskog porekla



Ipak, demokratizacija, dekolonizacija i globalizacija, koje su ubrzane posle Drugog svetskog rata, dovele su do nove prirode multietničnosti. Milioni stanovnika Afrike, Azije i Latinske Amerike preselili su se na sever. Dočekale su ih integrisane, moderne nacionalne države. Spremnost da novom stanovništvu budu priznata prava bila je veća nego ikada ranije, nastojanje da to stanovništvo bude integrisano bilo je mnogo veće od stvarne moći da tako nešto bude učinjeno. Granica između asimilacije i integracije ostala je teoretska i nejasna. Pitanje uticaja novih doseljenika na društva i kulture država u koje su se doselili ili je otvarano formalno, ili ima nejasne ishode.

Sukob civilizacija, koji je ispravno predvideo od elita prokazani Semjuel Hantington, postao je stvarnost 21. veka. O njemu posebno svedoči neuspeh "arapskog proleća" koje je započelo 2011. i kasnije javno odustajanje konzervativnih premijera Nemačke i Britanije od multikulturalnosti. Izbor Afroamerikanca za predsednika SAD skoro vek i po posle zakonskog izjednačavanja više je ukazao na slabosti integracije nego na njen uspeh... Izbor Sadika Kana, doseljenika iz Pakistana za gradonačelnika Londona otvorio je pitanje staro 1.600 godina. Da li je on prvi Pakistanac na čelu Londona ili je pak on u stvari poslednji Britanac na toj visokoj dužnosti. Istorija je pokazala da su varvarski komandanti na čelu rimske vojske, tvorci rimskih imperatora poznog carstva - Stilihon, Aspar, Ecije Aecije... u stvari bili poslednji Rimljani.


Ukupno komentara: 0



Sva polja su obavezna.