Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Le Monde

Svet

„Šta me je Palestina naučila o američkom rasizmu"

Palestinci i Palestinke potvrđuju da „Black lives matter" („crnački životi imaju značaja"), a Afroamerikanci i Afroamerikanke smatraju da je okupacija Palestine vid rasizma
PIŠE SILVI LORAN, LMD
Datum: 08/03/2019

„Šta me je Palestina naučila o američkom rasizmu"

Foto: Profimedia

Na kratkom crnobelom video-snimku smenjuju se tamnoputa lica potlačenih u borbi. Neka imaju dredove, druga velove ili „palestinke" - zajednička im je poruka na transparentima: „Prestanite da nas ubijate", „Vratite nam našu ljudskost". Slike iz Fergusona (država Misuri), gde se crno stanovništvo pobunilo protiv policije koja nije odgovarala za zločine koje je počinila, smenjuju se sa prizorima iz okupirane teritorije Palestine.

Ovaj trominutni film, snimljen 2015. godine i naširoko deljen na društvenim mrežama, pružio je glas nepoznatim ljudima, ali u njemu se pojavljuju i slavna imena crnačke borbe: svakako aktivistkinja Anđela Dejvis, autorka eseja Freedom is a Constant Struggle: Ferguson, Palestine and the Foundations of a Movement (1), ali i filozof Kornel Vest, glumac i reditelj Deni Glover (koji je glumio Nelsona Mandelu na televiziji 1987. godine), pevačica Lorin Hil ili spisateljica Elis Woker. Akademikinja i advokatica Nura Erakat, od koje je potekla ideja ovog projekta, dobro je znala koliku moć nose likovi ovih poznatih disidenata i disidentkinja.

Snimak se zove When I See Them, I See Us (Kad vidim njih, vidim nas) i pokazuje snagu solidarnosti između boraca i borkinja za afroamerička prava i slobodu palestinskog naroda (2). Iako su te dve grupe ljudi bile naročito izložene nasilju države 2014. i 2015. godine, istorija njihovog saborništva duga je i turbulentna.

Hiljadu devetsto šezdeset sedma - godina Šestodnevnog rata i izraelskog osvajanja Pojasa Gaze i Zapadne obale - bila je kritična za razvoj pokreta za građanska prava u Americi. On se tada odrekao filozofije nenasilja i hrišćanskih okvira da bi zahtevao pravdu na drugačiji način. Black Power, kao pokret i kao ideologija, dopunjen je trećesvetaškim internacionalizmom i antikolonijalnim uticajem crnačkih aktivista i aktivistkinja rođenih 1930-ih i 1940-ih, bili oni komunisti, poput Pola Robesona, ili nacionalisti, poput Markusa Garvija i Malkolma Iksa.

Iks je posetio Jerusalim 1957, a potom Gazu 1964. godine, krčeći stazu ka transnacionalnoj i kosmopolitskoj oslobodilačkoj borbi. U članku iz septembra 1964. godine pod naslovom „Zionist logic" (3), Malkolm Iks je kritikovao „kamufliranost" izraelske „kolonizacije", koja je slobodno sprovodila nasilje zahvaljujući strateškoj podršci Sjedinjenih Američkih Država, imenujući taj fenomen „dolarizmom".

Izrael i SAD takođe su bili meta kritika dveju tadašnjih najbitnijih crnačkih grupa: Studentskog nenasilnog koordinacionog komiteta (Student Nonviolence Coordinating Committee - SNCC) i Crnih pantera. Odbacivši religijski bagaž svojih prethodnika, ti mladi aktivisti i aktivistkinje napravili su otklon od spontanih simpatija afroameričkog stanovništva prema Izraelu, obećanoj zemlji naroda bivših robova koji je patio kroz istoriju. Od XVII veka, Egzodus je jedna od najdražih biblijskih metafora crnaca i crnkinja, pa je nastanak jevrejske države za njih bio izraz božanskog proviđenja. Tako je 1948. romanopisac Džejms Boldvin napisao: „Najpobožniji crnci smatraju se Jevrejima... Oni čekaju Mojsija koji će ih izvesti iz Egipta (4)."

Prognani Boldvin, koji je posetio Palestinu 1961. godine, izražavao je duboko saosećanje afroameričkog stanovništva za sve narode u potrazi za domom u koji se mogu vratiti, otadžbinom i zemljom u kojoj mogu naći svoje istorijske korene. Jedan američki crnac ili crnkinja teško da su mogli da razumeju jevrejsku potragu za zemljom slobode, ali su zato vrlo dobro znali šta znače otimanje i proterivanje.

Kritike za antisemitizam

Zbog toga je okupacija palestinske teritorije 1967. godine poništila cionističke tendencije među afroameričkim aktivistima i aktivistkinjama koji su, nakon što su se poistovećivali sa Jevrejima zbog njihovog ropstva, počeli da saosećaju sa Arapima. Ironijom sudbine, dok je Martin Luter King spontano pozdravio nastanak Izraela, dvojica njegovih mentora, Mohandas Karamčand Gandi i Ganac Kvame Nkruma, javno su osudili cionizam u ime antikolonijalnih borbi koje su vodili. Članovi i članice SNCC-a, Kingovi neposlušni đaci, objavili su 1967. godine poziv na solidarnost sa palestinskim narodom.

Antiimperijalizam nove generacije crnih aktivista i aktivistkinja bio je pre svega „etnifikovano" trećesvetaštvo; izraz solidarnosti sa tamnoputim narodima. Njihova generacija živela je život zatočenikâ u unutrašnjoj koloniji, a oni koji su bili najviše nacionalistički nastrojeni zahtevali su neku vrstu dvodržavnog rešenja u samim SAD. Ta mimikrija dovela je do onoga što je istoričar Aleks Lubin nazvao „afro-arapskim političkim imaginarijumom (5)". Crni panteri su ubrzo uspostavili kontakt sa Palestinskom oslobodilačkom organizacijom (PLO). Za nju je povezivanje palestinskog pitanja sa antikolonijalnom, antirasističkom i antikapitalističkom borbom bilo zgodno i davalo je njenoj borbi univerzalni karakter uključujući Palestinu u dugu istoriju kolonijalne vlasti i prava na zemlju.

Istog trena SNCC se suočio sa kritikama za antisemitizam, koje su ubrzo upućene i Crnim panterima. Svesni da su među njihovim članstvom ponekad postojale struje sklone antisemitizmu, glasnogovornici dveju organizacija jasno su predočili svoj stav: protiv cionizma, ali ne protiv Jevreja. Predsednik SNCC-a H. Rep Braun izjavio je 1967. godine: „Mi nismo antijevreji, niti smo antisemiti. Mi prosto ne verujemo da vođe Izraela polažu pravo na tu zemlju (6)." Hjui P. Njutn, jedan od vođa Crnih pantera, 1970. godine odbacio je marginalne stavove određenih članova i stao u odbranu revolucionarnog internacionalizma organizacije koji se suprotstavljao belačkom suprematizmu, a ne jevrejskom narodu. Njutn je potcrtao pravo na samoopredeljenje naroda ugnjetenog od strane „reakcionarnog nacionalizma" i izraelo-američkog militarizma (7).

Savez crnog i jevrejskog stanovništva u Americi, koji je tokom celokupnog trajanja borbe za građanska prava (1954-1968) bio neupitan, našao se u nevolji. To nije bila slučajnost. Od nastanka Nacionalnog udruženja za napredak obojenih ljudi (National Association for the Advancement of Colored People - NAACP) 1909. godine, do rabina Abrahama Džošue Hešela koji se borio uz Martina Lutera Kinga, uloga progresivne jevrejske elite u borbi za crnačko oslobođenje bila je važna (8). Tokom kampanje „Freedom Summer" („Leto slobode") 1964, koja je nastojala da upiše što veći mogući broj crnaca i crnkinja u biračke spiskove Misisipija, Jevreji i Jevrejke činili su većinu među bogatim studentima sa severa te savezne države koji su podržali svoje kolege sa juga.

Ovo drugarstvo nije bilo oslobođeno napetosti, a često su iznošene i optužbe za paternalizam obrazovanih Jevreja prema potlačenim crncima. Ipak, prelomna tačka bilo je palestinsko pitanje. U knjizi The Crisis of the Negro Intellectual (9) iz 1967. američki crni esejista Harold Kruz doveo je u pitanje premisu saveza između afroameričkog i jevrejskog stanovništva u SAD po kojoj su ta dva naroda jednako potlačena i mučena. Jevreji, tvrdio je Kruz, imaju moć i koriste je, između ostalog tako što su mogli da „misle o našem oslobođenju umesto nas". Nadasve, dodao je, gde je nestalo njihovo saosećanje za potlačene u trenutku kada je Izrael okupirao Palestinu? „Šta misle jevrejski intelektualci o stavovima časopisa Komenteri (Commentary) prema cionizmu?" Sa druge strane, crno stanovništvo koje želi pravdu moralo je da razmisli šta su pogodnosti partnerstva sa američkim Jevrejima.

Pominjanje neokonzervativnog časopisa potcrtalo je trend započet ranih 1960-ih: skretanje dela američkih jevrejskih intelektualaca, poput Normana Podhoreca, prema dvostruko problematičnim pozicijama. Na nacionalnom nivou, oni su ukinuli celokupnu svoju podršku za crnačku borbu, a na međunarodnom planu počeli su da bezuslovno podržavaju Izrael. Spajajući ta dva aspekta oni su tvrdili da borci protiv rasizma i dominacije u državi i izvan nje ugrožavaju američki liberalni i univerzalistički društveni model - isti onaj koji je bio omogućio Jevrejima da se amerikanizuju.

Rezolucija 3379 koju je Generalna skupština Ujedinjenih nacija (UN) usvojila 1975. godine, osudila je cionizam kao „oblik rasizma i rasne diskriminacije" (10). Njeno usvajanje proizvelo je oštru polemiku u SAD jer je bila primenjiva i na kontekst te države. Naročito je bio konsterniran ambasador SAD u UN Danijel Patrik Mojnihan koji je vrlo dobro poznavao kako državna diskriminacija funkcioniše. Deset godina ranije, dok je radio kao profesor na univerzitetu i bio blizak Lindonu Džonsonu, Mojnihan je sastavio poznati izveštaj koji je pozivao na uvođenje dalekosežnije socijalne politike u korist afroameričkog stanovništva, ukazavši na njihovu strukturalnu isključenost. Pošto je u međuvremenu postao neokonzervativac, on je sada prokazivao one koji su pričali o „rasizmu" Izraela.

Dijaspora opljačkanih

Treba razumeti način na koji je palestinsko pitanje rezoniralo među crnim Amerikancima u kontekstu odnosa snaga koje su se sučeljavale unutar SAD nakon kraja pokreta za građanska prava. Kroz prizmu tog pitanja, akteri su se ponovo okrenuli temama ukorenjenim u duge istorijske procese svoje zemlje - pre svega imperijalnoj prirodi američke republike i isključivanju manjina iz nacije. Izraziti podršku Palestini značilo je obznaniti sopstveno pravo na otpor američkoj moći koja je počela da na Bliski istok izvozi istu onu otimačinu zemlje i moći kojoj je podvrgla crnce, Meksikance i Indijance. Svesni te istorijske paralele, američki Jevreji i Arapi su 1968. godine pokrenuli sopstvene pokrete za političku afirmaciju po uzoru na američki pokret za građanska prava. Na primer, rabin Meir Kahane, koji je 1968. godine osnovao Jewish Defence League (Jevrejski savez za odbranu), a kasnije postao vođa ekstremne desnice, tada je razvio koncepciju „Jewish power-a" („jevrejske moći"). Iste godine intelektualac Edvard V. Said objavio je delo The Arab portrayed (11), koje će nagovestiti njegov budući rad na temu orijentalizma, već tad pozivajući na razumevanje „rasne" konstrukcije drugosti.

Aparthejd režim u Južnoj Africi izazvao je snažnu mobilizaciju na kampusima, ali, zahvaljujući aktivistima i aktivistkinjama koji su ostali u getu, i u siromašnim krajevima. Južnoafrička vlast je kao simbol kolonijalne i kapitalističke moći uživala ideološku i vojnu podršku SAD i Izraela, koji su tako jasno zauzeli mesta u taboru tlačitelja. Krenulo se govoriti o „izraelskom aparthejdu" (12). Palestinci i Palestinke su, samim time, postali dijaspora opljačkanih. Kao i u slučaju Južne Afrike, nastali su pokreti koji su od svih američkih institucija, lokalnih univerziteta i Stejt departmenta zahtevali bojkot, sankcije i prestanak investicija u Izrael.

Hiljadu devetsto sedamdeset devete godine, aktivista pokreta za građanska prava Endru Jang smenjen je sa pozicije američkog ambasadora u Ujedinjenim nacijama zbog toga što se prethodne godine sastao sa vođstvom PLO-a. Predsednik Džejms Karter, kom je već smetalo neslaganje ambasadora sa njegovom proizraelskom politikom, tim potezom navukao je sebi na vrat bes predstavnika afroameričkog stanovništva.

Džejms Boldvin je reagovao u nedeljniku Nejšn (The Nation), 29. septembra 1979. godine: „Država Izrael nije nastala kako bi branila Jevreje; stvorena je da bi branila zapadne interese. (...) Palestinci plaćaju cenu britanske kolonijalne politike 'zavadi pa vladaj' i osećaja hrišćanske odgovornosti koji opseda Evropu već trideset godina." Ipak, pošto je ovo pitanje bilo više unutrašnje nego geopolitičko, brojni crnci, među kojima je bio i Džesi Džekson (još jedan veteran borbe za građanska prava i istaknuta ličnost u Demokratskoj partiji) odmah su istakli ulogu američkih Jevreja u opozivu.

Ponovo su krenule da lete optužbe za antisemitizam, a Džeksonove opaske o njujorškim Jevrejima (da su „opsednuti Izraelom" i da gospodare „židovskim" gradom) dolile su ulje na vatru. Ovaj predani zagovornik velike koalicije svih manjina svojski će se potruditi da popravi razdor, mada njegovi napori neće uroditi plodom. Kada mu je podršku iskazao vođa Islamske nacije Luis Farakan, notorni antisemita poznat od 1970-ih, afroamerička anticionistička kritika postala je nepopravljivo diskreditovana.

Savezništvo crnaca i palestinskog naroda počelo je da slabi tokom 1990-ih godina, usled nedostatka dovoljno snažnog radikalnog crnačkog pokreta. Reorijentacija glavnih crnih vođa prema demokratskoj umerenosti, odlazak poslednjih revolucionara iz redova Partije crnih pantera i nada za mirom na Bliskom istoku nakon potpisivanja Sporazuma iz Osla 1993. godine, potvrdili su kritiku imperijalizma koja je obeležila borbu za oslobođenje američkog crnog stanovništva.

Bratstvo sa Palestincima ponovo je oživelo tek 2015-2016. kada je pokret u Fergusonu ugušen uprkos dokazanim policijskim ubistvima brojnih nenaoružanih mladih crnaca. Podižući baklju SNCC-a, Black Lives Matter ponovo je artikulisao rasno pitanje u kontekstu svetskih odnosa moći. Društvene mreže su omogućile uzdizanje zaboravljene solidarnosti - na Fejsbuku postoji grupa koja se zove Black For Palestine. Antirasistička organizacija Dream Defenders organizovala je posetu crnih umetnika okupiranoj teritoriji 2017. godine, a na američkim univerzitetima održavaju se konferencije koje redovno izazivaju kontroverze zbog poziva na bojkot Izraela (13).

Iako inicijativa leži na šačici aktivista i aktivistkinja, kao i manjini predavačkog kadra sa univerziteta, jedinstvo borbe američkih crnaca i crnkinja i palestinskog naroda brani čitava nova generacija. Vik Mensa, čikaška zvezda rep muzike u usponu, posetio je okupiranu teritoriju Palestine 2017. i preneo svoja iskustva u članku pod nazivom „Šta me je Palestina naučila o američkom rasizmu" (14). Opisao je brutalnu paralelu koju je uvideo kada je svedočio hapšenju mlade Palestinke od strane izraelskog vojnika. Isprva osećajući olakšanje što on nije osumnjičeni, ubrzo je shvatio da su „tamo Palestinci crnci".

 

SILVI LORAN je istraživačica na univerzitetima Harvard i Stanford, predavačica na Sciences PO-u, autorka knjige Martin Luther King. Une biographie intelectuelle et politique, Seuil, Pariz, 2015.

 

PREVOD: Pavle Ilić

 

(1) Anđela Dejvis, Freedom is a Constant Struggle: Ferguson, Palestine, and the Foundations of a Movement, Haymarket Books, Čikago, 2016.

(2) When I See Them, I See Us, Black Palestinian Solidarity, www.blackpalestiniansolidarity.com.

(3) Malkolm Iks, „Zionist logic", The Egyptian Gazette, Kairo, 17. septembar 1964.

(4) Džejms Boldvin, „The Harlem ghetto: Winter 1948", Commentary, Njujork, februar 1948.

(5) Aleks Lubin, Geographies of Liberation: The Making of an Afro-Arab Political Imaginary, The University of North Carolina Press, biblioteka „John Hope Franklin Series in African American History and Culture", Čepl Hil, 2014.

(6) Navedeno prema: Daglas Robinson, „New Carmichael trip", The New York Times, 19. avgust 1967.

(7) Hjui P. Njutn, „On the Middle East: September, 1970", u: To Die For the People, Random House, Njujork, 1972.

(8) Mari Fridman, What Went Wrong? The Creation & Collapse of the Black-Jewish Alliance, The Free Press, Njujork, 1995.

(9) Harold Kruz, The Crisis of the Negro Intellectual, William Morrow, Njujork, 1967.

(10) Za nju su glasale 72 države, protiv je bilo 35 (uz 32 uzdržane). Ukinuta je rezolucijom 46/86, usvojenom 16. decembra 1991, koju je Izrael zahtevao kao preduslov za učešće na Madridskoj konferenciji.

(11) Edvard V. Said, „The Arab portrayed", u: Ibrahim Abu-Lugod (ur.), The Arab-Israeli Confrontation of June 1967: An Arab Perspective, Northwestern University Press, Evanston (Ilinois), 1970.

(12) Čitati: Alen Greš, „Regards sud-africains sur la Palestine", Le Monde diplomatique, avgust 2009.

(13) Čitati: Alen Greš, „Lobby israélien, le documentaire interdit", Le Monde diplomatique, septembar 2018.

(14) „Vic Mensa: What Palestine taught me about American racism", Time, Njujork, 12. januar 2018.


Ukupno komentara: 0



Sva polja su obavezna.